Samuel Goudsmit (1884-1954) was een bekende, uit Kampen afkomstige auteur. Hij debuteerden in 1904 met 'Dievenschool', hij schreef onder andere 'Simcha, de knaap uit Worms' (1936).
Fotoalbum met foto's (78) van diverse activiteiten van de Ver. Sch. An-Ski, 1928-1950
Mirjam Ohringer (Amsterdam, 6 oktober 1924 - Amsterdam, 29 mei 2016) werd geboren in de Manegestraat in Amsterdam, als dochter en enig kind van stoffenhandelaar Herman/Hersch Ohringer en Tonni/Dora Bleiberg. Begin jaren dertig gingen haar ouders uit elkaar en Mirjam bleef bij haar vader wonen. Moeder vertrok naar Frankrijk. Met haar vader sprak Mirjam Jiddisj en ze beschouwde Jiddisj als haar moedertaal. --- Bij Vereniging Anski zat Mirjam in de jaren dertig bij een jeugdgroep, waarvan de leden al vanaf 1933 Duitse politieke (joodse en niet-joodse) vluchtelingen hielpen die naar Nederland kwamen, onder meer door geld in te zamelen. Na de bezetting ging hun illegale werk in beperkte mate door. Zo maakten ze eind mei 1940 een plaatselijke editie van communistische krant De Waarheid, waarmee ze langs de deuren gingen om geld op te halen voor de vluchtelingen. --- Mirjam zat op het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam, toen de oorlog daar een eind aan maakte. Tijdens de oorlog streed Mirjam in het joodse verzet; ze wisselde vaak van onderduikadres, zodat ze veel andere onderduikers kon helpen. Na de oorlog zag ze het als haar roeping de herinnering aan de holocaust levend te houden. Zo vertelde ze tot het laatst haar verhaal op scholen en ze werd medeoprichter van Vriendenkring Mauthausen. --- Pas toen Mirjam in 1947 trouwde met een Nederlander werd ze zelf Nederlands. Ze kreeg vier kinderen en stierf in 2016 op 91-jarige leeftijd.
Isaac Krzywanowski (Plonsk, Polen, 5 oktober 1897 - Uruguay, 8 juli 1962) kwam voor WOII met zijn vader Mendel Krzywanowski (Plonsk, 15 maart 1867 - Auschwitz, 27 augustus 1943) naar Nederland. In Amsterdam trouwde hij (12 november 1947) met Hanna Kotowska. Het echtpaar kreeg in 1949 een zoon. In de jaren vijftig emigreerden ze naar Uruguay.
Sam de Wolff (1878-1960), Sam de Wolff (Sneek, 13 augustus 1878 - Amsterdam, 24 november 1960), was lid van de Joods Socialistische Beweging, voorloper van de Nederlandse afdeling van de Poalei Zion.
Tony (Tauba) Edelstein werd geboren op 5 januari 1923 in Warschau als tweelingzus van Adele Edelstein. Dochter van Mordechai Josef Edelstein en Rywka Gitla Nortman. Ze hadden nog een broertje Jankiel (Jacob) Edelstein. --- Ze trouwde met Gerzon (Gerrit) Platvoet en eerder met Abraham (Appy Nelson) Bueno de Mesquita. Ze overleed in Amsterdam in 1990.
SKIF is een Jiddisje afkorting voor Sotzialistischer Kinder Farayn (Farband?). De SKIF werd in ca. 1927 in Polen en in 1932 in Frankrijk opgericht met als doel de kinderen van het Joodse proletariaat op te voeden in de geest van solidariteit, van opofferingsgezindheid voor het ideaal van de vrijheid, op socialistische grondslag. In Polen had de SKIF vroeger een enorme omvang, de Franse groep anno 1947 bestond uit 700 jongeren tot 16 jaar. In het Franse verzet tijdens WO II nam het SKIF een aparte plaats in. Vooral in Lyon heeft de Groupe de Combat de la Jeunesse Socialiste Juive veel verzet gepleegd.
Jiddisje Cultuurvereniging Sch. Anski bestond in Amsterdam van 1921 tot in de jaren 70.
F004051: Fotoalbum met foto's (78) van diverse activiteiten van de Ver. Sch. An-Ski, 1928-1950
Israel Baruch (‘Boris’) Kowadlo (Plock (Polen), 2 december 1911 - Porto (Portugal), 24 mei 1959), fotograaf, vluchtte in 1933 naar Amsterdam. In de voor-oorlogse jaren ontwikkelde hij zich tot de belangrijkste fotograaf van de Pools-joodse gemeenschap. Tijdens de Duitse bezetting gebruikte hij de schuilnaam Bernard van der Linden en was hij betrokken bij de groep De Ondergedoken Camera. Een groot deel van zijn archief is verloren gegaan en van zijn materiaal uit de oorlogsjaren zijn slechts afdrukken bewaard gebleven. Kowadlo is vooral bekend geworden door de fotopocket Dit is Israël die in 1958 bij uitgeverij Contact verscheen. Een jaar later kwam Kowadlo in Portugal door verdrinking om het leven.
Miriam Rotstein (Amsterdam, 13 juli 1925- Auschwitz, 19 februari 1943)
Rafalowicz-Parzenszewski, Malka (1908-1979)
Pinchas/Pinkus/Philip Landau (Klodawa, 25 mei 1900 – Sobibor, 23 juli 1943) Pinkus/Philip kwam naar Amsterdam, waar hij samen met zijn broer Abraham een suikerwerkfabriek had. Zij waren vooraanstaande leden van Cultuurvereniging Anski. Pinchas overleed in Sobibor, 23 juli 1943.
Abraham Ide Landau (Klodawa, 14 januari 1893 - Sobibor, 23 juli 1943), kwam naar Nederland waar hij in Amsterdam samen met zijn broer Pinchas een suikerwarenfabriek had. Hij was actief lid van cultuurvereniging Sch. Anski en tot 1939 voorzitter van deze vereniging.
Malka (Mary) Parzenszewski/Parzenczewski (Ostrow, 7 september 1908 - Amsterdam, 20 februari 1979) trouwde in januari 1935 met Henri Rafalowicz (1895-1974). Hun zoon Armand werd geboren in 1936. Tijdens de Tweede Wereldoorlogi verbleven zij in Frankrijk en namen daar deel aan het verzet onder de namen M. et Mme Henri of M. et Mme Rafallo. In 1947 keerde het gezin terug naar Amsterdam. Zij vestigden zich in de Valeriusstraat, eerst op nr. 7, later op nr. 61. Mary was vanaf begin jaren '50, als hoedenmaakster, ook bekend onder de naam Méry Rafallo. Zij werkte onder andere met Max Heijmans samen. Mary's jongere zus Esther/Edda (1911-1995) was getrouwd met (Icek) Isaac Rafalowicz (1899-1990), de broer van Henri. Mery ligt begraven op Muiderberg.
Adele (Ejdla) Edelstein werd geboren in Warschau op 5 januari 1923 als dochter van Mordechai Josef Edelstein en Rywka Gitla Nortman en als tweelingzus van Tony (Tauba) Edelstein. Ze kregen nog een broertje Jacob (Jankiel). --- De familie kwam begin jaren dertig naar Amsterdam. --- Adele trouwde met Samuel Swaab, die in 1943 omkwam, en later met Lion Wolff. Zij overleed in 2001 in Amsterdam.
Chaja Goldstein (Rijpin, Polen, 1908 - Netanya, Israël, 27 januari 1999), danseres en zangeres van jiddisje liederen.
Esther (Edda) Rafalowicz-Parzenszewski (Ostrow, Polen, 25 januari 1911 - Amsterdam, 19 januari 1994), kwam in 1930 met haar moeder naar Nederland. Haar vader werkte hier toen al aan het rabbijnenseminarium. Edda trouwde met Isaac Rafalowicz (1899-1990). Edda is een jongere zus van Mery/Mary (1908-1979) die met Isaacs broer Henri Rafalowicz (1895-1974) getrouwd was.
Henri Rafalowicz (Wroclaw, 18 januari 1895 - Amsterdam, 19 januari 1974) trouwde op 2 januari 1935 met Malka Parzenszewski (1908-1979). Hij emigreerde vanuit Polen naar Amsterdam in de jaren 1920. In de oorlog worden ze geëvacueerd via Arcachon en via Engeland komen ze in Toulouse. Eenmaal in Frankrijk heten ze Rafalot of ook Mr et Mme Henri. In 1947 komen ze terug in Amsterdam en vestigen zich in de Valeriusstraat, eerst op nr. 7, later op nr. 61. Henri ligt begraven op Muiderberg.
Serafina Klara (Sera) Anstadt (Lwow, 1 september 1923 - Amsterdam, 17 oktober 2008), kwam in 1930 samen met haar ouders en haar broer naar Amsterdam. Ze overleeft de oorlog in onderduik. Jarenlang werkte ze als creatief therapeute in de Amsterdamse Jelinekkliniek en begon pas met schrijven op haar zestigste. Ze publiceerde o.a. Al mijn vrienden zijn gek (1983), Basja en haar broer (1998), Een eigen plek (1984), De weg (1990), Een zachtmoedig mens (1988) en De donkere rails (1993). Sera Anstadt was de zus van Milo Anstadt, eveneens schrijver.
Februaristaking: op 25 februari 1941 brak in Amsterdam een proteststaking uit tegen de arrestatie van 425 joodse mannen op de zaterdag en zondag daarvoor. Deze massa-arrestatie vond plaats na onlusten in de joodse buurt van Amsterdam, die waren uitgelokt door leden van de NSB. De joodse gevangenen werden verzameld op het Jonas Daniël Meijerplein en daar mishandeld en vernederd. Allen werden via het concentratiekamp Buchenwald naar Mauthausen weggevoerd. De leiding van de illegale communistische partij begon vervolgens met de organisatie van een algemene staking als protest tegen de jodenvervolging maar ook om economische verbeteringen te eisen. De staking breidde zich snel uit naar alle lagen van de bevolking en ook naar plaatsen buiten Amsterdam. Pas de tweede dag greep de Duitse bezetter hardhandig in. Er werden vele arrestaties verricht en een aantal leidende figuren van de stakingsbeweging werd geëxecuteerd. Jaarlijks wordt op 25 februari de Februaristaking herdacht op het Jonas Daniël Meijerplein bij het monument de Dokwerker.
Izaak Rafalowicz (Polen, 23 april 1899 - 19 september 1990) groeide op in Wojslawice, waar hij een technische opleiding kreeg. Begin 1918 vertrok hij naar Nederland, omdat het antisemitisme in Polen hand over hand toenam. Rafalowicz was nauw betrokken bij de oprichting van de cultuurvereniging An-Ski in 1921. Vanwege zijn verdienste voor deze vereniging kreeg hij de eretitel Ambassadeur van de Jiddische Cultuur.
Gretha (Gitel/Gitla) Borzykowski werd op 18 april 1895 geboren in Czestochowa, Polen, als Gitla Stroz. Op haar 25ste vertrok zij met haar man David Borzykowski (geboren 13-2-1892 in Janow, Polen) naar Nederland vanwege het antisemitisme in Polen. Samen openden ze hier een kleine stoffeerderij in een souterrain in de Nieuwe Kerkstraat 103, waar ze binnen enkele jaren 12 personeelsleden hadden, meest Poolse emigranten. Ze woonden in de Nieuwe Kerkstraat op driehoog. Gretha en David werden zeer actief in Jiddisje Cultuurvereniging Anski en hun huis werd een trefpunt voor de vrienden van Anski. Ze kregen drie kinderen: Hella, Rachel en Herman. Rachel trouwde met Jules Schelvis en Hella met Abraham Stodel. In de oorlog deed Gretha illegaal werk en hielp Walter Süskind om joodse baby’s te laten onderduiken. In mei 1943 werd het gezin op transport gesteld. Het hele gezin werd begin juni 1943 vermoord in Sobibor.
Het Minerva Paviljoen was gevestigd aan het Albert Hahnplantsoen 2-4 in Amsterdam. Het gebouw, waarin oorspronkelijk het Muziek Lyceum was gevestigd, werd gebruikt voor allerlei activiteiten, zoals bruilofts- en sociëteitsfeesten en toneelvoorstellingen. In het gebouw woedde verscheidene keren brand. Na een brand in 1973 is het gebouw gesloopt.
Herman (Hersch) Ohringer wordt geboren in Radymno, Galicië, op 1 september 1898. In 1917 kwam hij naar Nederland.
Op foto 7 (109N004), klassenfoto van de Tsugobschool, het eigen schooltje van de Jiddische cultuurvereniging Sch. An-Ski in Amsterdam, midden jaren ‘30, met, temidden van hun leerlingen, Louise Christine ('Lous') de Betue en Laib ('Leo') Fuks. Op de onderste rij: links: Herman Samsonowicz (1925-1943) , 3e van links: Jozef Frohmann (1927-1943). Uiterst rechts, rechtsonder meisje met bril: Jankiel Edelsztein (1926-1942). ---
Mordechai Edelstein werd geboren in Warschau in 1898. Hij trouwde met Rywka Gitla Nortman, die in de oorlog werd vermoord. Begin jaren dertig kwamen ze naar Nederland. Na de oorlog trouwde hij met Fanny (Feige Sijme) Schruber (Szruber). In de jaren '50 emigreerde hij naar Brazilië waar hij in 1959 overleed.
Mosje Lewensohn was een van de oprichters van de vereniging Sch. An-Ski. In 1924 werd hij voorzitter.
© Erven Boris Kowadlo / Nederlands Fotomuseum Rotterdam
SKIF is een Jiddisje afkorting voor Sotzialistischer Kinder Farband (Farayn?). De SKIF werd in ca. 1927 in Polen en in 1932 in Frankrijk opgericht met als doel de kinderen van het Joodse proletariaat op te voeden in de geest van solidariteit, van opofferingsgezindheid voor het ideaal van de vrijheid, op socialistische grondslag. In Polen had de SKIF vroeger een enorme omvang, de Franse groep anno 1947 bestond uit 700 jongeren tot 16 jaar. In het Franse verzet tijdens WO II nam het SKIF een aparte plaats in. Vooral in Lyon heeft de Groupe de Combat de la Jeunesse Socialiste Juive veel verzet gepleegd.