Gideon Augapfel (Wenen, 4 maart 1921 - Mauthausen, 22 september 1941)
Sally Höxter (Frielendorf, 10 februari 1883 - Auschwitz, 17 september 1943) --- ---
Vanaf 1941 werd het persoonsbewijs, waarop naam, partner, adres en godsdienst vermeld stonden,voor alle Nederlanders, ouder dan 14 jaar, verplicht. Aan het persoonsbewijs was de distributiestamkaart gekoppeld, waarmee men bonnen voor (onder andere) levensmiddelen kon krijgen. De basis voor de persoonsbewijzen was de persoonskaart, die in de bevolkingsregisters werd bijgehouden. Joden moesten zich na 27 januari 1941 bij hun gemeente aanmelden als jood. Zij kregen de letter 'J' gestempeld in hun persoonsbewijs. Omdat het systeem van de persoonskaarten en persoonsbewijzen de registratie en vervolging van joden in Nederland gemakkelijk maakte, zijn door het verzet plannen gemaakt om de bevolkingsregisters te vernietigen. Enkele daarvan zijn uitgevoerd, de bekendste daarvan was de aanslag op het Amsterdams bevolkingsregister aan de Plantage Kerklaan op 27 maart 1943.
Wolfgang Walter Ollendorf (Breslau, 27 april 1910 - Mauthausen, 27 augustus 1941)
Met een distributiekaart (ook: distributiestamkaart) kon men bonnen voor schaarse artikelen, waaronder levensmiddelen (brood, suiker, enzovoort), maar ook bijvoorbeeld schoenen e.d. krijgen. Deze kaart was gekoppeld aan het persoonsbewijs, welke vanaf 1941 voor iedereen, ouder dan 14 jaar, verplicht was. Omdat de kaart fraudegevoelig bleek is zij vervangen door een nieuwe distributiekaart, de zogenaamde Tweede Kaart. Dit werd op de persoonskaart aangetekend als: TD.
Ruth Nossek (Gniezno, 20 september 1919 – Auschwitz, 30 september 1942)
Schwarzschild-Rosenberg, Ingeborg Rosa (1923-2010)
Kamp Oranjezon op Walcheren. Na de oorlog werden hier Duitse krijgsgevangen ingezet om mijnen te ruimen.
D019930: Dagboek (handgeschreven, met tekeningen geïllustreerd) van Paul Schwarzschild, dat hij schreef vanaf 11 november 1938 to [...]
De Joodse Raad werd op last van de Duitse bezetter in februari 1941 opgericht als organisatie die de Joodse gemeenschap in Nederland moest besturen. Diamantair Abraham Asscher en professor David Cohen werden de voorzitters. De raad heette 'Joodse Raad voor Amsterdam' maar kreeg al snel de bevoegdheid over geheel Joods Nederland. Via de raad gaf de bezetter bevelen door aan de Joodse gemeenschap en haar leiders. Zo werd de Joodse Raad het doorgeefluik van de anti-Joodse maatregelen. In september 1943 werd de leiding zelf naar het concentratiekamp Westerbork afgevoerd, en werd de raad ontbonden.
Paul Günther Schwarzschild begon in september 1945 in Breda met het samenstellen van dit 'dagboek' aan de hand van zijn agenda's en kalenders. Vanaf zijn huwelijk met Inge Rosenberg op 15 augustus 1945 is het als echt dagboek geschreven. --- Bij de tekst heeft hij eigen tekeningen in kleur en zwart-wit gemaakt, verder artikelen uit tijdschriften/kranten erbij geplakt, soms ook een fotootje. Op de eerste bladzijde een ex libris. --- Korte inhoud in trefwoorden: --- - beschrijving 'Reichskristallnacht' in Essen (D.), arrestatie, vader in Wuppertal, met trein vanaf Essen met andere Joden via Duisburg naar concentratiekamp Dachau --- - in Dachau (15 november 1938) in barak met ca. 800 personen (zie tekeningen, ook plattegrond van het kamp). Hij kreeg nummer 30124. --- - op 3 december 1938 werd hij ontslagen uit Dachau en kwam via München terug in Essen. Vader in gevangenis Wuppertal, maar vanwege zijn leeftijd niet weggestuurd. --- - op 6 december 1938 vertrekt Paul uit Essen naar Nederland, vader begeleidt hem tot de grens --- - in Nederland komt hij in het werkdorp Wieringermeer terecht, waar hij cursussen volgt voor het boerenwerk, concerten bijwoont en kennissen uit Duitsland ontmoet. --- - op 1 september 1939 begint de oorlog; op 10 mei 1940 ziet hij tijdens het melken de Duitse vliegtuigen --- - op 15 mei 1940 houdt Mosjé Katznelson een toespraak --- - 20 maart 1941 is zijn laatste dag in het Werkdorp; hij krijgt een kamertje bij de familie Höxter in Amsterdam --- - vanaf juni 1941 gaat hij in Amsterdam naar school in gebouw "de Leeuw" in de Valkenburgerstraat --- - hij leert Inge Rosenberg kennen --- - op 22 juni 1941 valt Hitler de Sovjet-Unie aan --- - in de winter van 1941 werkt Günther bij een bloemisterij in Amstelveen. Eten doet hij in pension Abraham in de Jekerstraat 5 huis --- - mei/juni 1942 ziekte van Meunière --- - op 8 juli 1942 oproep voor 'Arbeitseinsatz', dr. Hertzberger verklaart hem ziek; Ruth Nossek wil met hem trouwen om zo te verhinderen dat ze wordt weggevoerd --- - herfst 1942 Euterpestraat, geslagen door NSB'ers --- - vragenlijst m.b.t. emigratieverzoek Joodse Raad --- - in 1943 heeft hij 7 maanden gewerkt in de Franschelaan 13, in december 1942 verhuisd naar Tugelaweg 67 II met de Sperbers --- - vals persoonsbewijs en onderduik, samen met Siegfried/Schmuel Rosenthal, Moos Hartog, Heinz Weinstein en nog drie anderen. De onderduik is georganiseerd door Kurt Reilinger en Hanneman. Günther Schwarzschild krijgt een schuilnaam: Hendrik Oussoren (geb. 15-07-1920 te Vinkeveen). Afscheid van Inge op 25 mei '43. --- - via Apeldoorn, Hengelo, Bad Bentheim, Münster (luchtalarm) kwamen ze in Dortmund. --- - in Dortmund-Barop kwam hij te werken bij een boer, Wilhelm Wortmann, waar hij een kamer kreeg. Daar werkten nog meer personen uit Frankrijk, Polen en ook uit Duitsland. Bombardementen. --- - in september 1943 vlucht hij naar Essen, naar het laatste adres van zijn ouders: Hindenburgstr. 88; het lukt hem om weer in Amsterdam te komen waar hij contact met Inge Rosenberg zoekt. Van hier gaat hij met anderen via Brussel naar Parijs, waar ze kamers huren en eten bij de "Wehrmachtsverpflegungsstelle". Hij schrijft: "Joodse vluchtelingen lopen in 1943 in Parijs de mooie dingen te bezichtigen en halen eten bij de Deutsche Wehrmacht!!!!" --- - op 1 december 1943 werken ze in Bourriot-Bergouce voor de Societé la Forêt, samen met Spanjaarden uit de burgeroorlog en ondergedoken Fransen hakken ze bomen om, werken voor de Kriegsmarine --- - rond 1 februari 1944 gaat de ploeg uit elkaar, enkele willen via Spanje naar Palestina, Günther wil in Frankrijk blijven --- - 6 juni 1944 : de invasie --- - in september 1944 krijgt hij een militaire opleiding in Tarbes --- - op 15 oktober 1944 is er een militaire begrafenis van chauffeur Willem, een Amsterdammer, die zichzelf per ongeluk had doodgeschoten --- - op 8 november is hij weer terug in Brussel, in de Kajottercentrale (zie daar de zelf getekende plattegrond, getiteld: Paultjes omzwervingen 25-5-'43 - 12-5-'45). Bij deze bladzijde een terugblik op de 15 maanden in Frankrijk. --- - eind november 1944 komt hij in dienst van het Nederlandse leger, bij de Prinses Irene Brigade, met zijn echte naam. Hij wordt ingedeeld bij de Bomb Disposal (explosievenopruimdienst)en is in St. Niklaas. --- - begin januari 1945 is hij in Bergen op Zoom, de eerste gewonden en doden vallen door het mijnopruimingswerk, waaronder sergeant-majoor C. Scheick, die overlijdt op 16 februari 1945. --- - in april 1945 werkt Günther aan de spoorlijn Lage Zwaluwe-Geertruidenberg; de Duitsers hebben overal mijnen gelegd, strijd om de Moerdijkbrug (tekening), honger in het Westen, Engelse bommenwerpers werpen voedsel af boven Den Haag, Leiden, Rotterdam --- - 5 mei 1945 - Duitsers capituleren in Nederland --- - hij beschrijft de weg naar Amsterdam, Arnhem in puin, bevrijding, in Amsterdam uitgehongerde mensen en aankomst bij Inge Rosenberg en haar moeder in de Lutmastraat. Op 19 mei gaat hij, samen met Inge, terug naar Bergen op Zoom. --- - in juli 1945 verzoekt Günther om naturalisatie --- - op 30 juli 1945 schrijft hij: "Wij waren naar het concentratiekamp Vught en hebben 50 Nederlandsche (?) SS-mannen voor het mijnenruimen gehaald..." --- - op 15 augustus 1945 is de capitulatie van Japan en tevens de trouwdag van Günther (Paul) Schwarzschild en Inge Rosenberg. --- - in september 1945 vindt de geldzuivering plaats, Günther citeert iets uit de radiotoespraak van de minister van financiën, prof. mr. P. Lieftinck --- - op 25 september 1945 brengt Inge vanuit Amsterdam het treurige bericht, dat Kurt (Nanno) Reilinger, leider van Nanno-verzetsgroep/Westerweelgroep, is overleden. Hij werd door een auto bij Harderwijk overreden. --- - Günther is in Breda bij de KMA waar de opleiding plaatsheeft; probleem met nationaliteit: Duits, Nederlands of statenloos. --- - bij 17 oktober 1945 plattegronden met beschrijving van het operatiegebied --- - op 19 oktober 1945 schrijft Inge i.p.v. Günther --- - beschrijving van kamp Oranjezon op Walcheren --- - op 31 december 1945 terugblik en receptie Corry Paes en Toni Cohen, Otto Hertz, Arthur Hertz, Rosi Rosenberg, Werner Bloch --- - op 9 mei 1946 kan Paul uit dienst, zie getekende plattegrond Walcheren --- - na 12 mei: Paul schrijft 12 bladzijden getiteld: Kort overzicht over de oorlog tegen Duitsland 1939-1945. --- - met Jupp Steinhardt contact over het Werkdorp --- - op 17 juni 1946 eerste werkdag als edelsmid --- - brieven (Duits) van oom Josef Cahn uit Brazilië, die daar sinds begin 1940 woont, tante Doris en oom Max wonen in Brussel --- - loonzakjes --- - in augustus 1946 werkt hij voor het eerst met goud --- - dit dagboek eindigt op 8 december 1946. ---
Cornelis Scheick werd op 9 februari 1919 in Amsterdam geboren. Hij overleed tijdens het onschadelijk maken van mijnen op 16 februari 1945 in Turnhout en is later op het ereveld in Loenen (her)begraven. Hij had als sergeant-majoor in 1945 in Bergen op Zoom het bevel over het ruimen van mijnen en explosieven. In 2012 werd een kazerne van de Explosieven Opruim Dienst (EOD) naar hem genoemd.
De Deutsche Wehrmacht of kortweg Wehrmacht was de benaming voor de Duitse strijdkrachten zoals die vanaf 1935 tot 1945 onder politieke leiding van Adolf Hitler zijn opgebouwd in het Derde Rijk. Voordien, tijdens de Weimar Republiek, waren de Duitse strijdkrachten bekend als de Reichswehr. In 1955 werd de Bundeswehr gevormd.
Regina Sternberg (Wenen, 23 maart 1920 - Bergen-Belsen, 31 mei 1945)
Na de bevrijding liet het Militair Gezag weten dat de joden, die uit nationaal-socialistisch Duitsland waren gevlucht en door Hitler vervolgens statenloos waren verklaard, volgens de Nederlandse Minister van Justitie 'Duitsers gebleven' waren. Hiermee werden deze joden door de Nederlandse regering niet alleen tot Duitser verklaard, maar daarmee ook tot 'vijandelijke personen'. Zo werden joden, die in Bergen-Belsen gevangen hadden gezeten en terug wilden keren naar hun huizen in Nederland, bij de grens als vijandelijke personen aangehouden. Overlevenden uit Bergen-Belsen, zoals Jüdenalteste Joseph (Jupp) Weiss, die in Tröbitz was bevrijd, werden opgesloten in een interneringskamp samen met N.S.B.-ers en S.S.-ers.
Het officiële partijleger van de NSDAP, de Duitse Nationaal-Socialistische partij. SS stond voor 'Schutzstaffel', bewakingseenheid. Heinrich Himmler stond aan het hoofd van de SS, in Nederland had Hanns Albin Rauter de leiding.
Kurt Reilinger (Gemeente niet bekend, 5 december 1917 - Gemeente niet bekend, 17 september 1945)
Horst Steinhardt (Berlijn, 27 juli 1924 - Auschwitz, 30 september 1942)
De Koninklijke Nederlandse Brigade 'Prinses Irene', opgericht in januari 1941, kwam voort uit Nederlandse troepen die in mei 1940 konden ontkomen en bestond verder nog uit Engelandvaarders en enkele Nederlanders in het buitenland die bij de brigade hun dienstplicht vervulden. Zij werd in juli 1945 ontbonden.
Werner Jany (Breslau, 16 augustus 1918 - Mauthausen, 16 september 1941)
Ferdinand Abraham (Brandoberndorf, 30 augustus 1897 – Sobibor, 23 juli 1943)
Rudolf (Ru) Cohen (Deventer, 27 juli 1889 - Bergen-Belsen, 27 februari 1945), woonde in 1941 met zijn vrouw Eva Cohen-Königsberger (Amsterdam, 17 november 1891 - Bergen-Belsen, 26 oktober 1944) en hun drie kinderen (onder wie Rachel Rita Cohen (Deventer, 16 juni 1925 - Auschwitz, 22 oktober 1943) ) in de Sandrasteeg 5 in Deventer. Cohen was voorzitter van de Joodse Centrale voor Beroepsopleiding (JCB) en initiatiefnemer van de Hachsharah (de voorbereiding op vertrek naar Israel) in Nederland, en secretaris van de Hachsjara-raad van de JCB. Ru Cohen was de broer van David Cohen, een van de twee voorzitters van de Joodse Raad.
Ingeborg Rosa Schwarzschild-Rosenberg (Amsterdam, 6 maart 1923 - Amsterdam, 27 juli 2010), dochter van William Rosenberg (Rodewald, 3 november 1882 - Amsterdam, 12 maart 1954) en Emilie Luise Rosenberg-Tannigel (Weidich, 17 mei 1883 - Amsterdam, 20 december 1966), trouwde op 15 augustus 1945 met Paul Günther Schwarzschild (Essen, 9 juli 1920 - Amsterdam, 2 juli 1999) te Amsterdam.
Dachau was het eerste grootschalig opgezette nazi-concentratiekamp, gelegen ten oosten van de Zuid-Duitse stad Dachau, ongeveer 20 km ten noordwesten van München, de hoofdstad van de nazibeweging. Het kamp werd door Heinrich Himmler opgericht op het terrein van een voormalige munitiefabriek. Aanvankelijk was Dachau bedoeld voor de politieke tegenstanders van het nazi-regime, die er onderdrukt, gemarteld en vermoord werden. Het diende als voorbeeldkamp en als afschrikking voor politiek andersdenkenden en het ontwikkelde zich als prototype voor nieuwe concentratiekampen. Na de liquidatie van de SA liet Himmler het kamp vergroten door een nieuwe gevangenis te buwen, grnezend aan de voormalige munitiefabriek. Dachau was als zodanig geen vernietigingskamp, maar het principe was er ‘vernietiging door arbeid’; gevangenen moesten er zoveel werken en kregen zo weinig te eten, dat ze na bepaalde tijd zouden sterven. Het kamp was in gebruik van 22 maart 1933 tot aan de bevrijding door Amerikaanse troepen op 29 april 1945 en het was tijdens deze twaalf jaar voortdurend overbevolkt. Meer dan 206.000 mensen hebben er gevangen gezeten, waaronder meer dan 2000 Nederlanders. Zeker 41.500 gevangenen vonden er de dood.
In 'Konzentrationslager Herzogenbusch', zoals het kamp Vught officieel heette, hebben vanaf 1942 tot september 1944 ruim 30.000 gevangen gezeten, waaronder 15.000 joden. Er was een werkplaats van Philips, waar knijpkatten en buizenradio's werden gemaakt. Voor 600 joden betekende dit geruime tijd uitstel van verdere deportatie. Enige honderden gevangenen kwamen om in Vught. De meesten werden doorgestuurd - in eerste instantie naar Westerbork. Berucht zijn de twee 'kindertransporten' uit juni 1943, waarmee 1269 joodse kinderen uit Vught, via Westerbork, naar Sobibor werden vervoerd waar zij direct werden omgebracht. Kamp Vught viel onder bevel van het SS-hoofdkantoor in Berlijn.
Paul Günter Schwarzschild (Essen, 9 juli 1920 - Amsterdam, 2 juli 1999) was een zoon van Willi Schwarzschild (Delkenheim, 23 augustus 1880 - Auschwitz, 8 mei 1945) en Else Schwarzschild-Cahn (Witten, 4 januari 1894 - Auschwitz, 8 mei 1945). Paul Schwarzschild kwam als vluchteling uit Duitsland eind 1938 naar Nederland en woonde en werkte van 7 december 1938 t/m 21 maart 1941 in het Joodse Werkdorp Wieringermeer. Van eind 1944 tot mei 1946 werkte hij bij Bomb Disposal (Explosieven Opruimingsdienst). Hij trouwde op 15 augustus 1945 met Ingeborg Rosa Rosenberg.
Dagboek (handgeschreven, met tekeningen geïllustreerd) van Paul Schwarzschild, dat hij schreef vanaf 11 november 1938 tot 8 december 1946
Max Mehler (Stanislawow, 21 maart 1910 - Mauthausen, 17 september 1941)
Günther Höxter (Bebra, 5 mei 1925 - Auschwitz, 2 september 1942)
Frieda Höxter-Rolef (Euskirchen, 25 maart 1896 - Auschwitz, 17 september 1943) --- ---