Hartog Godschalk en zijn tweelingbroer Machiel werden op 26 maart 1912 in Assen geboren als zoons van Mozes Gerson Godschalk en Gezina Meijer. Hij was werkzaam als veehandelaar en slachter te Borculo en trouwde in 1941/1942 met Elisabeth (Betsy) Levie. Op 28 februari 1943 werd hij in Auschwitz vermoord.
De schenker van deze brieven heeft de volgende transcriptie van de brieven gemaakt: --- --- Brief 1 --- --- woensdag 18/11/1942 --- --- Lieve allen --- --- Wij zijn op het perron in Zutfen en zal ik jullie even een verslag geven Wij zijn met de bus naar Ruurlo gegaan en hebben daar in de wachtkamer gezeten eerst wat praten toen wat slapen. Er waren 2 marschassees bij ons gebleven Wij waren alle erg rustig en Hartog is gelukkig er flink. Om bij half acht kwam de trein naar Zutfen. Wel gesjouw met dat overstappen en van 8 uur tot half 10 wachten Hier waren veel van de J.R. en warme koffie met brood. koffie hebben wij wel genomen. brood hebben wij zelf wel genoeg. Hier hoorden we van alles Wij zaten tot Zutfen met de// buurman Bora Brom en kind zijn bij ons in de Coupe In Zutfen hoorde wij dat de gesperden in gezinsverband vrij zijn en is er direct voor gewerkt naar alle kanten opgebeld bij ons vertrek hadden ze nog geen bericht Ook is hier gezegd dat gezinnen waarvan de Vader of Moeder een attest hebben ook de hele huishouding vrij is Ik heb ons hier ook opgegeven misschien hebben we een kleine kans We hebben hier ook alle namen van de landbouwers// Meijer we zijn hier in Deventer en zien hier Jan * Jarentje* en kind. Ook een van Bos met vrouw en 4 kinderen Ik spreek net Bobbie v Spiegel en die zegt het zelfde als in Zutfen die hebben hier de hele nacht gewerkt en hebben van degenen die gesperd zijn of attesten hadden die hebben z* onvervoerbaar gemaakt de hele huishouding vrij gekregen Dus hebben wij toch ook een kans probeer alles te doen dat zal ik ook doen gegroet --- --- Betsie en --- Hartog// --- Waarde ouders en Meijer en Tante --- We zitten in de trein en houden goede moed in Zuthfen en Deventer hoeven geen mensen weg waar de Vader van gespert is en een atest hadden daar mocht het gehele huisgezin blijven stel alles in het werk want Vader heeft toch ook een atest. Jac zit ook in de trein. Hel vele kussen jullie --- Hartog --- --- Moed Houden dat doe ik ook hopelijk zien we mekaar gauw weer. Jacibo* was in Ruurlo op het perron --- Meijer de je best jongen --- Daaag// --- --- Brief 2 --- --- donderdag 19/11/1942 --- --- Lieve allen, --- Het is Donderdag ochtend en wil ik jullie even schrijven --- Ik wil verder gaan van gister Jullie hebben zeker brief ontvangen ook bericht van buurman. Nou tot het kamp gelukkig met de trein dus niet zooveel lopen. Toen naar de rigistratie als opgepakte haringen daar alles afgeven zooals bonnen legitimatiebewijs en stamkaart. Daarvoor kregen we een gele kaart met naam waar alle nummers van barak en bed opgezet worden als je die kwijt bent wordt je direct op transport gesteld dus je begrijpt hoe die bewaart word broodzakken hebben we bij ons gehouden rugzakken werden door een wagen van// de trein gehaald toen naar lidman (Lipmann??) geld afgeven. Daar was het niet te houden zoo vol. Daar werden we bang gemaakt dat als we weg moesten alles waar het ook verstopt was gevonden zou worden. Hartog heeft van hem alles gegeven ik niet de vrouwen moesten alles aan de man geven en konden naar hun barak maar eerst naar de kapper laten zien of je hoofd schoon is. Toen was het donker en overal zoo diep in de in de modder Toen naar je barak en aldoor met je broodzakken sjouwen in al die barakken waar je moet zijn vieze hete lucht overal je kaart afstempele daar komt om 6 uur een meisje of Borculo Meijer Godschalk er is Hannij v Adelsberg ik keek op en was blij iemand// te spreken die bekend was die heeft me ook ingelicht ook kwam Lion de Vries uit Meppel met vrouw wij zijn aardig ingelicht ik zit hier gevaarlijk te schrijven want het mag maar om de 14 dagen toen kregen we om 9 uur aardappelpure de mannen kwamen als laatste om half 4 Meijer ik heb de hele nacht heen en weer gelopen met het een en ander en heb direct de mannen gesproken toen ze binnen kwamen moest niet heb het gedaan en hielp toch Hartog is koffie en etens drager/ ik hoop we niet bij het transport van morgen bij zijn stuur als je kan eten en rantsoen bonnen we// hebben nog wel maar krijgen zooals Hannij geschreven heeft Nu zijn z vanmorgen bij de JR geweest voor de boeren en moeten om een uur weer terug komen ik hoop het helpt --- Bora maakt groote kans[.] Stuur even bericht naar Bora haar huis in Rijsen dat ze pakjes sturen naar Erich ter Hooy voor Bora geef bij alle de groete van allemaal ze zijn alle flink als we niet morgen weg gaan schrijf ik nog wel Houd jullie goed wij doen van alles[.] Hennij is hier en geef ik de brief mee geef je alle de briefjes ze hebben alle niet bijgeschreven omdat ze het niet alle weten vele groete en tot gauw weerzien. --- [bovenaan de pagina bijgeschreven] wij hooren de goede berichten// Nu ga ik weer verder wij zijn nu Zwolle gepasseerd en hebben daar Oom Hartog aan de trein getroffen en was [onleesbare passage] verschillende … daar --- ook … Ook was Winterswij er en Doetinchem. Wike* hebben we gesproken toevallig was die in het --- rusthuis. Was hij thuis geweest had hij … hier …/ Uit Doetinchem hadden we nog niemand gesproken alleen Bettie en Horst gezien Maar die zien we straks wel. In alle plaatsen is het hetzelfde geweest alles of niets uit gezin. In Zwolle hebben ze ook nog weer verschillende namen op genomen voor de fam[ilie] van de gesperde ook voor de// boeren. Nu zullen wij ons best doen doe jij dat ook maar. Meijer als je had gezien wat overal door de gesperde leden van de J.R. word gedaan is er ongelukkig genoeg bij ons niets gedaan --- Ik hou nu weer maar op want we zijn bijna in bijlen van daar zullen we moeten lopen Nu jongens houd je goed hoor --- Wij schrijven nog wel --- Hartelijke groeten ook van Hartog die gelukkig heel flink is de mezomme heb ik nog in genaaid er zijn hier veel kennissen* --- Daaaag] --- --- Brief 3 --- --- [rond 25/11/1942] --- --- Lieve Meijer Deze brief is apart voor jou --- Vrijdagavond is Hartog met zijn hoofd tegen de muur gelopen en heeft zijn neus en hoofd bezeerd een hele lichte hersenschudding ik heb de hele nacht en sabbaht bij hem gezeten en is hij bijna aldoor bewusteloos geweest om ongeveer 4 uur sabbaht is hij naar het ziekenhuis gegaan en is daar opgenomen nu gaat het gelukkig wel weer ik heb een broeder al op mijn hand en zal zien hem daar zoo lang mogelijk te houden dan ben ik vanzelfsprekend ook hier. Bora heeft moeite gedaan in het ziekenhuis en moest vanmorgen om 9 uur beginnen maar onze barak is gesperd omdat die bijna geheel door gaat// Maar de trein is er nog niet of die vandaag komt is niet bekent de Borculosche zijn bijna alle opgeroepen behalve Lövenberg, Gorsel, Bora, en wij alles gaat hier in gezinsverband Zus is ook opgeroepen Broer niet Ju en Jopie ook niet maar voor zus wordt gewerkt ook voor de boeren is opgegeven bij notaris Spier dus afwachten ze worden misschien nog terug gezet. Ik heb Zus, broer, Ju, en Jopie en Fietje Hartog nog gegeven brood en worst, omdat ze niet zooveel meer hadden en ik toch nog hier ben zorg dat ik weer krijg voor Donderdagavond ook Bora en Leuwenberg. Doordat nu de trein niet op tijd is hebben de boeren misschien mazzal// ook zusje die is door haar oom die hier is opgegeven anders gaan ze toch met zijn vieren het is niet prettig te denken dat de hele gemeente niet bij elkaar blijft maar daar kan je niets aan doen --- zorg dat je als je wel hier komt alles goed verzorgt hebt Hennij heeft ook haar persoonsbewijs nog ze heeft gezegd ik heb het vergeten.Ik geloof je bent nu wel een beetje op de hoogte Of ik vandaag naar H. kan weet ik niet want niemand mag nog de barak uit Die tante van Gorsol moet ook weg. Nu Meijer ik schrijf je dit apart vertel jij het maar thuis zoodra ik kan schrijf ik weer het is reuze moeilijk/ gegroet Betsie// Het is Dinsdag ochtend en zal ik verder gaan de trein is vanmorgen gekomen ik was gisteravond bij H. met een bewaker mocht ik er naar toe omdat als de transporten nog niet weg zijn de mensen die blijven uit Barakken waarvan er weg moeten niet weg mogen . Hij is gelukkig goed zal proberen hem daar zoo lang mogelijk te houden --- Vanmorgen ze dan weer 700 mensen weggegaan van ons is Spanjer met vrouw en kind Brom Spanjer. Frank met Jo Fietje Hartog Johanna Izak en Michel zusje had een oproep en is broertje vrijwillig mee gegaan aan Ju en Jopie is ten strengste afgeraden degenen die niet weg hoeven toch vrijwillig te gaan Voor de boeren is hard gewerkt en is men nog// bezig maar ze moesten toch weg. Nu vanmorgen toen het transport weg was kwam de secretaris van Spier die had een brief van jou waarop alle stonden die een baantje hadden. Hij vroeg naar Emma die was weg ook Michel toen naar Jopie maar dat was nog niets bizonders zei hij Toen kwam iemand zeggen dat Jopie, Willie en broertje moesten komen om half een is werkkleding wat dat nu is weet ik niet ze zeiden wal dat die drie jongste als boer geplaatst kunnen worden. Jammer dat broertje weg is. Want hij blijft misschien daar niet eens bij zusje Bora is vandaag in het ziekenhuis voor proefwerk wat dat word moet ze afwachten Leuwenberg en Gorsel zijn oudstrijders en// moeten daar ook nog op af wachten. Wij zijn nu hier met vier gezinnen nog over uit Borculo. Wij hebben alle aan onze vertrekkende nog zooveel mogelijk mee gegeven dus probeer weer voor ons aan te vullen maar stuur dan dat we het ontvangen voor Donderdag avond of zondag avond Jullie pakjes hebben wij ontvangen en geloof ik niet dat er iets uit gehaald was bij ons was brood boter worst en tomaten puree. Stuur brood worst boter en pepermunt koekjes een paar handdoeken voor mij wat wol goed mijn dikke jurk ben ik kwijt men steeld als raven Bettie en Horst zijn van de trein teruggekomen --- ik ga nu naar Hartog --- het allerbeste Betsie// --- --- Brief 4 --- --- zondag 6/12/1942 --- --- Lieve allen, --- Het is zondag morgen en wil ik weer iets van ons laten horen. Jullie brief gisteren ontvangen en vonden wij dat wel fijn dat begrijpen jullie wel. Maar toch verdriet het ons wat Meijer schrijft ten eerste mogen wij om de 14 dagen een kaart schrijven maar daar mag je niets bijzonders op zetten en dan word het hoe langer hoe moeilijker brieven weg te krijgen in de brieven die jullie van mij ontvingen heb ik toch zooveel mogelijk alles verteld wat wij meemaken maar ik geloof jullie hebben geen flauw vermoeden hoe en wat het hier is dat is maar gelukkig Maar dan vinden wij het hier toch allemaal wel verdrietig en worden wij er kwaad om als Meijer en Louwi Meijer// steeds schrijven wij zorgen zoo goed en gaan de boer op om levensmiddelen bij elkaar te te krijgen dat vinden wij wel fijn maar dat is dan toch niet voor ons want wij ontvi ngen niets --- De hele week niets ontvangen het pakje van vorige week vrijdag heb ik nog niet ontvangen De pakjes die jullie vorige week gestuurd hadden had ik pas zaterdag s avonds Nu de hele week nog niets In het geheel heb ik 5 pakjes gehad dat van Oom Ruben voor H inbegrepen Het is wel spijtig dat ik het moet schrijven en ik hoop jullie het mij niet kwalijk neemt maar er is maar een die goed zorgt en dat is Lien Hartig die zorgt voor 7 mensen en daar komen alle pakjes van over en zit daar ook van alles in// Gelukkig delen wij alles met elkaar en krijg ik van Juud en Joop nog wel is een flensje voor H. en gister een paar plakjes tong en dan weer een stukje kop of een appel suiker het ik ook al van vrouw Lowenberg gebruikt koffie thee en chocola gebruik ik mee van Lowenberg en Bora iets extra voor Ganoeka heeft niemand gestuurd als een koek van Golthof een ei hebben we nog niet gehad die wil ik ook niet van hun onze kaas is op de boter raken we doorheen worst gaat ook op maar die delen we niet Ik neem voor H iedere dag worst mee wij hebben nog twee worsten Maar als je wel is onverwacht weg moeten hebben we zoo goed als niets Daarom is het zoo verdrietig als je hoort jullie zorgen zoo goed en wij// --- ontvangen niets Meijer je schrijft van anderen interesseert je niet maar wij zijn hier een gezin Jam maken wij steeds van hun op Nu zal ik er maar over ophouden hopen de jullie niet kwaad zijn maar uit verschillende plaatsen is extra van de J R. pakjes voor de kinderen of waar geen kinderen zijn voor de mensen gewstuurd voor chanoeka voor ons niets. Mijn zuster heeft 2 pakjes voor H gestuurd een met brod en jam een met brood en appels dus hebben we weer wat Ik was vanmorgen bij Hennij die had ook het pakje ontvangen maar je had B42 gezet je moet Barak 62 voor Hennij zetten Hier in de Barak is ook Rut die knappe nicht van Ju dochter van Meijer Leverpol haar Vader is// onder ook haar zuster Hier is ook de zuster van Simon v d Sluis zijn vrouw Fie Hijmans uit Amsterdam Ook Mourits v d Sluis Rut vertelde Beijer was vorige week nog in A en had verteld dat alles zoo goed was daar ben ik echt blij om was hij al bij jullie Wij ontmoeten hier erg veel kennissen overal vandaan Die Oom van Lion Berg ligt bij H in de zieken Barak Ik ga iedere dan naar H om half 5 tot 5 uur en van 7 tot 8 in donker dat valt niet mee maar doe het toch Er ligt een Cohen uit Groningen naast hem die heeft chanoeko kaarsjes bij hem en als ik dan kom ontzinden wij samen. Dat is wel echt Moskowits de Gazzen uit A. is broeder bij H op zaal die ontzind voor allemaal als H het doet komt hij ook weer// Hoort ’s morgens en ’s avonds dat vinden ze allemaa zoo fijn ze komen dan met 7 of 8 mensen bij zijn bed Jo komt ook dagelijks bij hem die is bij hen in de keuken. Meijer jijschreef voor naaister daar is niets voor te bereiken die aanvraag was vorige week zondag al afgelopen ik zei dat jullie mij hebben opgegeven maar hier zeiden ze er zijn er veel te veel toch hou ik wel vol voor het een of ander. Voor de boer is voor H ook niets te bereiken maar zal ik toch proberen maar dat kon niet eerder of hij moet ontslagen zijn dus zullen we nog maar hopen Dr zei gister H moest vandaag een half uur opzitten wat dat word weet ik nog niet Men zegt hier algemeen als je het// houd tot 12 Dec blijf je hier dan gaan geen transporten meer dus zullen we hopen. Meijer Natans uit Assen is gisteren hier ook aangekomen met gezin of wist je dit al. Ik geloof ik heb het al geschreven maar zal het nog is doen hoe het met H gekomen is. Wij waren die Vrijdagavond naar de Barak van de Hasjara geweest daar is altijd een gezellige sabbathstemming toen we thuiskwamen wilde we naar bed het was half tien en om 10 uur gaat het licht uit H is toen nog even naar W.C. gegaan en heeft toen zijn hoofd gestoten tegen de muur toen is hij bewusteloos geworden en is de Dr gehaald ik ben de hele nacht en dag bij hem gebleven en is hij zaterdags avonds naar het ziekenhuis gebracht.// wat toen in me om is gegaan kon ik niet schrijven omdat ik hem zelf wou helpen moest ik me goed houden en heb ik dat dan ook gedaan Nu heeft zeker Reichenberg uit Arnhem jullie wel geschreven ik hoorde toevallig dat hij hier bij de Hasjara op een chanoeko avond was en ben naar hem toe gegaan hem hem verschillende dingen opgegeven die hij jullie zou schrijven maar ik heb nog vergeten een mes want ik ben het mijne kwijt Wanneer krijg ik het andere Het wassen is hier treurig ik doe met de zeep mee van de andere maar je krijgt het bijna niet droog Het is al niet zoo schoon en voor het droog is is het nog zwart ook. --- Vrouw Berends haar zuster is ook hier. Laat niemand meer een// open kaart schrijven zoals Oom Ruben heeft gedaan die schrijft hij leest steeds het schrijven dat moet vooral niet gedaan worden Jullie schrijven ook je zou wel is een kijkje willen nemen nou ik hoop en vertrouw dit nooit gebeurd Slapen kun je bijna niet dat begrijp je als er zoo een paar honderd mensen zijn die de hele nacht naar de WC moeten dan begrijp je wel hoe stil het is Ook is er nog wel is wat te beleven als er man en vrouw ruzie hebben en aan ’t vechten zijn wat is wel aardig maar ook in tegendeel ligt er een te kreunen of krijgt een gemaakte zenuwaanval om niet op transport te gaan en zoo ga je maar verder --- nou mensen ik ga ophouden wij krijgen eten het is twee uur het is vandaag witte koolstomp met// Hasje gister hadden we roode kool stamp iedere dag stampot of een keer in de week ongeschilde aardappel met bloemkool van de week hadden we erwtensoep het warm eten is best en smaakt goed het brood en boter is veel en veel te weinig een keer in de week krijgt ieder een lepel jam dat kun je zelf verdelen op je brood koffie en thee is niets --- Vrouw Lowenberg krijgt van haar broers die zijn melker bij de boer iedere dag melk daar maakt ze dan poederchocolade van die verzorgen ook kokend water voor koffie en thee ook eten we wel pap van havermout. Sturen jullie mij ook een lantaarntje met batterij het is hier pikdonker als ik naar H moet. ’s avonds om 9 uur moeten de mannen van de vrouwenzaal en om kwart// voor 10 gaat een fluit dat is het sein voornaar bed en om 10 uur gaat het licht uit ’s morgens om 7 uur moet je opstaan om ongeveer 8 uur krijg je koffie maar dat is onverschillig ook het eten de eene dag krijg je eten om elf uur de andere om 8 uur. Ga je weg en ben je niet op tijd thuis heb je niets. ’s morgens moet je je bed maken de bagage op de bedden en dan van de zaal dan word de zaal geveegd en zoo breng je de dag door Het is wel treurig gezegd maar wij lopen hier door door de moddder en klei alsof we er altijd gewoond hebben het is hier net een grote stad ziekenhuis weeshuis schoenmaker timmerwerkplaats rugzakkenmaker enz enz --- Meijer vrouw Lowenberg vraagt waar haar vest is gebleven wat// ze jouw ’s nachts heeft gegeven. iedere dag komen nog transporten binnen erg veel van Den Haag en zie ik veel bekenden Net komt M. Vromen uit Groningen en vertelt Ju misschien geplaatst zal worden ik hoop zij vannacht niet opgeroepen wordt --- Nu mensen ik hou op wens jullie alle het allerbeste en wij zullen alles proberen Vele groeten van allemaal Ju en Joop amuseren zich best Met het eene transport gaat de kalle van Jopi weg een uur later heeft hij weer een --- Nu lieve mensen nogmaals het beste in gedachten een stevige zoen ook groeten van H --- Bedankt Oom Ruben voor het pakje daar waren we erg blij mee nogmaals gegroet --- jullie Betsie --- groeten ook aan de buren --- Hennij doet weer de brief weg// --- --- Brief 5 --- --- Westerbork --- --- Beste Meijer --- Zal van de gelegenheid gebruik maken dat je schoonzuster schrijft om ook iets van mij te laten horen. --- Wij zijn gelukkig nog allemaal bij elkaar en hopen om hier voorlopig te kunnen blijven. Wij hebben alle onze werkzaamheden. Vader is zaalleider, Willy is verpleger in het ziekenhuis, Moeder is in de centrale keuken, Emile is stoker en ik ben werkzaam als tuinierster, wat mij reuze goed bevalt. Volgende keer zal ik je wel uitvoeriger schrijven.// [in ander handschrift] Meijer, Ben Levie is ook hier en Leverpol uit lochem --- Tante Coba is onder van Bettij gehoord --- [in derde handschrift] --- Zit hier tussen Betsy en Hartog in. Allebei zijn ontzettend flink en weet ik direct dat ik met familie van jou te doen heb Meijer. Wat een compliment he. Heel toevallig ben ik met hun in aanraking gekomen. Had ze liever in Borculo ontmoet maar zijn wij er van overtuigd dat wij gauw dat kunnen doen wat wij allemaal wensen. Pessemisten wonen niet in Westerbork. Ga nu eindigen. Moet weer aan het werk. Groet je ouders onbekend van mij en zelf een// stevige poot en tot ziens --- Henny --- --- Groeten van mijn ouders en broers --- Henny --- --- Stuur post en pakjes aan mijn adres. (met pijl verwijzend naar elders op de pagina:) Barak 46 De rest van het adres weet je wel. Ons rantsoen is 12 regels in de veertien dagen en gaat deze ilegaal en// is het beter het adres niet voluit te schrijven snap je. --- Nogmaals gegroet en// --- tot kijk --- H --- --- [Omgekeerd geschreven] --- Handschrift 4 --- Hartelijke groeten --- Hartog --- --- [Handschrift 5] --- Ik ben druk met alles in orde te maken voor de boeren --- --- [Handschrift 6] --- Jac moet vanmiddag in de keuken komen als Mr Bakker --- --- [Normaal geschreven] --- Handschrift 7 --- Meijer doe je best als koerier van Borculo voor de JR heen en weer te reizen van B naar Westerbork.// --- --- Brief 6 --- --- Dinsdag 8/12/1942 --- --- Lieve allen --- Even wil ik nog iets van ons laten horen. Wij zitten in de trein en gaan het onbekende tegemoet. Het is nu Dinsdag ochtend gister maandag is geen trein gegaan er waren wel mensen opgeroepen en waren wij daar niet bij Ook Ju en Joop niet wij waren daar erg blij om want er werd beweert dat vrijdag het laatste transport zou gaan --- Vannacht werden wij opgeroepen ook H even later kwam er een boodschap dat ik niet hoefde waarom weet ik nog niet ik kon voor mij zelf niets bereiken ook niet voor H. ik ben toen direct naar het ziekenhuis gegaan// en is er voor H direct gewerkt maar er was niets aan te doen dus moeten we weg --- Ju en Joop ook maar die zitten niet bij ons in de coupe omdat wij in de ziekenwagen zijn en H daar wagenleider is Wij zijn erg flink en sterk en zullen wel verder zien --- Hopenlijk zijn we toch weer gauw terug. Wij hebben een doorlopende wagen en zitten daar 49 personen in Wij hebben een volmacht voor pakjes aan Bram Roozendaal gegeven die kan het dan wel met Lowenberg verdelen jammer dat we jullie pakjes niet meer ontvangen hebben ook niet het wolle goed de anderen hebben ons zoo veel mogelijk meegegeven. Schrijven jullie ook even aan V. en aan Jet// Wij zijn bijna in Groningen --- Lieve allen het allerbeste gewenscht houd u maar flink en sterk wij doen het ook In gedachte innig omhelsd en stevig gekust bedank Jet voor haar pakjes Ik zorg goed voor H dat weet u wel hij is mijn alles Nu lieverts het allerbeste gewenscht van jullie aller kinderen --- geven jullie alle de groeten --- [handschrift 2] --- Houd Moed --- Kus voor Vader Moeder Tante Mietje en Meijer. Meijer wees goed voor allen de groeten aan Oom Ruben Tante Ro en --- gehele Kille Daaag --- Hartog --- --- Brief 7 --- --- Dinsdag 8/12/1942 --- --- Lieve allen --- Dit is de tweede brief die wij uit de trein gooien ik weet niet of jullie de eerste ontvangt maar wij zijn aan de grote reis begonnen zijn erg flink zooals altijd blijven jullie dat ook maar wij hopen toch elkaar weer heel gauw te zien. --- Hartog kon niet langer in het ziekenhuis blijven en is erg flink hij is wagenleiter van onze coupe. Jammer dat er voor ons niets te bereiken was Ook jammer dat wij jullie pakjes niet meer ontvangen hebben ook niet dat ondergoed --- We hebben strop gehad gister maandag is er geen trein gegaan en waren we niet opgeroepen nu vandaag is er een groter transport// gegaan en waren wij erbij ik ben vanmorgen vroeg al gaan informeren maar niets aan te doen --- Laten jullie Jet even weten en bedank haar voor de pakjes schrijf ook even aan Vader Nu lieve mensen alle hartelijke groeten in gedachten stevig omhelsd en gekust --- van jullie kinderen --- Betsie en Hartog --- Wij hopen elkaar gauw weer te zien Wij zijn Zuidbroek voorbij --- --- [Handschrift 2] --- Nog een kus van Hartog --- Ik ben erg flink --- Houd Moed --- Daag gehele Borculo// --- --- [Handschrift 3] --- Lieve allen --- Wij zijn bij elkaar alles goed --- Johanna --- --- Handschrift 4 --- Lieve allen --- Joop, Broer, Zus en ik zijn bij elkaar ’t Is hier best uit te houden. Durven niet meer schrijven --- veel groeten en zoen Juud --- --- handschrift 5 --- Lieve Moeder en Vader --- Wij zijn bij elkaar en redden ons wel --- we hebben goede moed en zijn sterk --- veel sterkte uw zus en broer --- --- handschrift 6 --- Lieve ouders --- Met mij gaat ’t goed. Ben goed uitgeslapen en voel me goed. --- Weest flink en houd moed --- Veel liefs en kussen --- Broer // ---
D017383: Brieven (9) en briefkaarten (5) van Hartog en Betsy Godschalk vanuit Westerbork aan hun famiilie in Borculo en enkele ui [...]
Brieven (9) en briefkaarten (5) van Hartog en Betsy Godschalk vanuit Westerbork aan hun famiilie in Borculo en enkele uit de treingegooide kaarten en briefjes, 1943
Elisabeth Godschalk-Levie (Etten, 3 augustus 1906 – Auschwitz, 11 december 1942)
Westerbork was het grootse 'doorgangskamp' in Nederland, gelegen in Drenthe. Van de ruim 107.000 joden die naar de concentratiekampen zijn gedeporteerd, kwamen de meesten eerst in Westerbork terecht. Er zijn vanuit Westerbork 93 treinen, met gemiddeld ruim 1000 mensen per trein, naar de vernietigingskampen vertrokken. De meeste daarvan naar Auschwitz en Sobibor, waar respectievelijk 56.000 en 35.000 joden uit Nederland de dood vonden. Bijna 200 joden zijn in Westerbork gestorven. Het kamp was in de jaren dertig door de Nederlandse regering opgezet als vluchtelingenkamp voor Duitse joden. 'Centraal Vluchtelingenkamp' heette het begin 1940, en er huisden zo'n 750 Duitse joden. Op 12 april 1945 werd het kamp bevrijd. Tot 18 juli verbleven er nog joden in het kamp.
De Joodse Raad werd op last van de Duitse bezetter in februari 1941 opgericht als organisatie die de Joodse gemeenschap in Nederland moest besturen. Diamantair Abraham Asscher en professor David Cohen werden de voorzitters. De raad heette 'Joodse Raad voor Amsterdam' maar kreeg al snel de bevoegdheid over geheel Joods Nederland. Via de raad gaf de bezetter bevelen door aan de Joodse gemeenschap en haar leiders. Zo werd de Joodse Raad het doorgeefluik van de anti-Joodse maatregelen. In september 1943 werd de leiding zelf naar het concentratiekamp Westerbork afgevoerd, en werd de raad ontbonden.